جمله‌شناسی فارسی

جمله‌شناسی (نام قدیمی: نحو) (به انگلیسی: Syntax) به دانش مطالعهٔ قواعد مربوط به نحوهٔ ترکیب و در کنار هم آمدن واژه‌ها به منظور ایجاد و درک جملات در یک زبان اطلاق می‌شود

درست است که انسان‌ها می‌توانند مجموعه کلمات یک جمله را با ترتیبات گوناگونی در کنار هم قرار دهند ولی تمامی آن‌ها جملات معنی دار نخواهد شد. 1. کتاب خرید دانشجو یک را.

2-یک دانشجو کتاب را خرید.

در اینجا، جملهٔ اول غیر مجاز است، ولی، دومی که درست همان مجموعهٔ کلمات را داراست، ساختاری قابل قبول از نظر قواعد و دستورات نحوی زبان فارسی را دارد.

جمله مجموعه ی کلمات به هم پیوسته که پیامی را میرساند و دارای اجزاء و ارکان است.

به قسمتهایی که حذف آنها ساختمان را از هم می پاشد ارکان جمله گویند

 اجزای جمله آنها هستند که حذفشان به ساختمان جمله آسیبی نمی رساند

اقسام های جمله از لحاظ پیام رسانی

  1. خبری:
    1. جمله ای که به صورت اِخباری یا التزامی ومثبت یا منفی درباره تحقق کاری یاحالتی سخنی گویند: هوا سرد است.
  2. پرسشی:
    1. جمله ای که به وسیله آن،ظاهراً یا حقیقتاً درباره امری پرسش شود: حال شما چطور است.
  3. امری:
    1.  که راجع تحقق کار یا حالتی درخواستی صورت می گیرد: عصبانی نشوید.
    2.  وجه امری شامل دو صورت امرو نهی (رایج در زبان عربی )است.
    3.  در جمله های امری خطابی معمولاً ًنهاد خذف میشود: افسوس نخور
  4. عاطفی: 
    1. جمله ای که با آن عواطف و احساسات انسانی بیان می شود،از قبیل تحسین، تمجید،تعجب، آرزو،افسوس: شما چقدر خوش ذوق هستید. 
    2. اقسام های جمله از لحاظ نظم 
      1. جمله مستقیم: که ارکان یا اجزای آن در جای خود قرار دارد: علی دیروز مارا به خانه خود دعوت کرد.
      2. جمله غیر مستقیم: جمله ای که نظم دستوری یک یا چند رکن یا جزء آن به هم خورده است که برای تنوع بخشیدن به جمله به کار می رود. 
      3. از نمونه های خوب کاربرد چنین جملات درآثار جلال آل احمد به چشم می خورد. امیدوارم خسته نشده باشید؛ اگر هم هستی کمی استراحت کنید و یک نوشیدنی بنوشید تا خستگی برطرف شود و بقیه مطالب را بخوانید. 
    3. اقسام های جمله از لحاظ فعل 
      1. جمله فعلی: جمله ای که دارای فعل تام است: ماه تابید. 
      2. جمله اسنادی: جمله که دارای فعل ربطی است: امین با هوش است. 
      3. جمله بی فعل: جمله ای که فعل ندارد. 
    4. اقسام های جمله دارای فعل 
      1. جمله ساده: جمله دارای یک فعل است: امین خوابید 
      2. جمله مرکب: جمله ای که دارای بیش از یک فعل است: همین که به خانه رسیدم مهمان آمد. 
      3. اقسام های جمله های مرکب 
        1. ترکیبی از جمله های کامل: می دانستیم با نخستین چراغ شادی ها همه باز خواهد گشت و ما بازخواهیم خندید. 
        2. ترکیب شده از جمله های ناقص وکامل: به درماندگان یاری رسان تا خدا مدد کارت باشد. 
        3. جمله پایه و پیرو جمله کامل را جمله پایه می نامند. 
        4. جمله پایه مقصود اصلی نویسنده و یا گوینده را بیان می کند ولی جمله ای را که به تنهایی معنایی روشن ندارد و معنای آن با جمله پایه کامل می شود جمله پیرو نامیده شده است. 
        5. جمله پیرو معمولا مفهمومی از قبیل علت، شرط، نتیجه، زمان و مکان را به آن می افزاید. 
        6. جمله پیرو همواره ناقص است و معمولاً با حرف ربط می آید و گاه پیش و گاه پس از جمله پایه قرار می گیرد. 
        7. جمله معترضه جمله ای است که حذف آن به مفهوم اصلی جمله آسیب نمی رساند. اینگونه جمله ها معمولاً مفهومی از قبیل دعا، نفرین، آرزو و یا توضیحی را به مفهوم اصلی جمله می افزاید. 
        8. جمله معترضه معمولاً بین دو خط تیره و به طور مستقل یا پس از حرف ربط می آید. مانند: ستاره های – کوچک و بزرگ – در آسمان می درخشیدند. 

منبع

همچنین ممکن است مطالب زیر را بخواهید بررسی کنید

نظرات

نظر شما چیه؟

مرجع تخصصب پردازش زبان فارسی

NLP Farsi .ir

خبرنامه

برای اطلاع از به روز رسانی های جدید، اطلاعات و غیره، در خبرنامه ما مشترک شوید.